یک شنبه 17 آذر 1398
تعداد بازدید: 422

همه چیز درباره پیوند مغز استخوان

پیوند مغز استخوان مدت زیادی نیست كه در كشور انجام می شود اما با این وجود پیشرفت قابل توجهی، هم از نظر درمانی و هم از نظر تربیت نیروی متخصص و گسترش این دانش در سراسر كشور داشته است.

درمان بیماری های خاص با كمك سلول های بنیادی با وجود اینكه مدت كمی است در كشور شروع شده، اما پیشرفت قابل توجهی داشته و یكی از رایج ترین این درمان ها، درمان سرطان خون و سایر بیماری های خونی از راه پیوند سلول های مغز استخوان است.

 

 از این رو دکتر احمد احمدزاده دیلمی فوق تخصص خون و سرطان و پیوند مغز استخوان در گفتگو با خبرنگار وب دا خوزستان، در راستای آشنایی هرچه بیشتر با روند این نوع درمان و شرایط و مشكل های آن به سوالات زیر پاسخ داد .

پیوند مغز استخوان چیست؟

پیوند مغز استخوان در حقیقت جایگزینی مغز استخوان ناسالم با یک مغز استخوان سالم است. مغز استخوان و سلول‌های خونی سالم از جمله مواردی است که برای زنده ماندن افراد مورد استفاده قرار می گیرد و حتی از طریق اهدا آن می توان یک زندگی را نجات داد.

انواع پیوند مغز استخوان و شرایط اهداء کنندگان آن

پیوند اتولوگautologous

طی این نوع پیوند بیمار بافت پیوندی (مغز استخوان) خود را دریافت می‌کند. در این روش مغز استخوان بیمار را خارج و آن را در معرض دارو‌های ضد سرطان قرار می‌دهند تا یاخته‌های بدخیم کشته شوند. سپس محصول بدست آمده را منجمد و نگهداری می‌کنند.

پیوند سینژنیک Syngeneic

در این پیوند بیمار بافت پیوندی (مغز استخوان) را از عضو دیگر دو قلوی مشابه خود دریافت می‌کند. در این روش ابتدا به‌وسیله مقادیر زیادی از دارو‌های ضد سرطان همراه یا بدون پرتو درمانی، تمام مغز استخوان موجود در بدن بیمار را از بین می‌برند. سپس از عضو دیگر دو قلوی مشابه که شباهت بافتی زیادی با بدن بیمار دارد، مغز استخوان سالمی را تهیه می‌کنند.

پیوند آلوژنیک allogeneic

در این پیوند بیمار بافت پیوندی را از فردی غیر از خود یا دو قلوی مشابه خود (مثل برادر، خواهر، یا هر یک از والدین یا فردی که هیچگونه نسبتی با بیمار ندارد) دریافت می‌کند. این فرد باید سازگاری بافتی نزدیک با بدن بیمار داشته باشد.

بهترین اهداکنندگان مغز استخوان، برادران و خواهران مشابه از نظر سازگاری سنجی با بیمار هستند و اولویت با این موارد است. برای اثبات این موضوع باید آزمایش‌های مربوط انجام شود. بعد از این‌ها اهداکنندگان خویشاوند که متخصصان ایمونولوژی تشخیص می‌دهند احتمالا در خانواده فرد بیمار وجود دارد؛ اهداکنندگان مناسبی می‌توانند باشد.

در مرحله بعد، اهداکنندگان غیرخویشاوند که بانک‌های سازگاری سنجی یا HLA که در کشور ما و کشور‌های مختلف وجود دارد و از طریق جست‌وجو می‌توانند اهداکننده مناسب را معرفی کنند، راهکار بعدی خواهد بود.

 

میزان قطعیت درمان با پیوند مغزاستخوان

در بیماران تالاسمی و بیماران با نقص سیستم ایمنی درمان قطعی است ولی در بیماران سرطانی پیوند مغز استخوان توانسته بهبودی را تا 80 درصد افزایش دهد.

 

انجام پیوند مغز استخوان چه هزینه ایی و چه عوارضی برای گیرنده دارد؟

انجام پیوند مغز استخوان رایگان است. در برخی از بیماران با پیوند آلوژن احتمال بروز بیماری های کبدی، گوارشی و ... وجود دارد. بیماری انسداد ورید کبدی نیز از عوارض شایع بعد از این نوع پیوند است. گیرندگان پیوند مغز استخوان از 3 تا 5 سال و گاها طول عمر طبیعی دارند.

 

چگونگی انجام عمل پیوند مغز استخوان

درعمل پیوند مغز استخوان از نوع آلوژن که سلول بنیادی از یک دهنده سالم به بیمار تزریق می شود، پس از انجام آزمایشات ژنتیک از بستگان درجه اول فرد که در اکثر مواقع خواهر یا برادر بیمار می باشد، میزان موفقیت عمل بررسی می شود.این نوع پیوند در موارد سرطان خون، ناهنجاری های خونی مادرزادی و یا نقص سیستم ایمنی کاربرد دارد.

در عمل پیوند مغز استخوان از نوع اتولوگ سلول های بنیادی از خود فرد، زمانی که پس از درمان در وضعیت طبیعی قرار می گیرد، گرفته می شود. این نوع پیوند در موارد سرطان غدد لنفاوی، مولتیپل، میلوما و ... کاربرد دارد.

پس از تهیه بافت پیوندی از روش‌های فوق، به بیمار مقادیر بالای داروهای شیمی درمانی همراه یا بدون پرتو درمانی می‌دهند تا باقی‌مانده مغز استخوان وی تخریب شود. در مرحله آخر مغز استخوان سالم را گرم کرده و به‌وسیله یک سوزن و از طریق سیاهرگ به بیمار تزریق می‌کنند تا جانشین مغز استخوان تخریب شده شود. پس از ورود بافت پیوندی به جریان خون، یاخته‌های پیوند زده شده به مغز استخوان هدایت شده و به تولید گویچه‌های سفید خون، گویچه‌های قرمز خون و پلاکتهای جدید می‌پردازند. ابتلاء به عفونت و خونریزی، تهوع، استفراغ، خستگی، بی اشتهایی، زخم‌های دهانی، ریزش مو و واکنش‌های پوستی از جمله عوارض جانبی پیوند مغز استخوان و پیوند سلول‌های پایه است. امروزه با کاربردهای جدید الگوهای درمان پیوند مغز استخوان و درمان بیولوژیکی یا ایمونولوژیک و داروهای جدید ضد سرطان و پیشرفت‌های علم ژنتیک و ساختارهای ژن‌های انسانی امیدهای تازه‌ای برای غلبه بر این بیماری به وجود آمده‌است.

 

آمار پیوند مغز استخوان در استان خوزستان به چه صورتی است؟

در سال 1397 تعداد 50 بیمار و تا آذر ماه امسال 39 بیمار عمل پیوند مغز استخوان را انجام داده اند.

 

مرکز پیوند مغز استخوان استان خوزستان

استان خوزستان تا قبل از تیر ماه 1394 هیچ فرایند پیوند مغز استخوان در بیماری های خونی نداشته که با دو اتاق ایزوله ICU در بیمارستان شفا شروع گردید و با افتتاح ساختمان اصلی مرکز پیوند جز مراکز اصلی جنوب کشور در پیوند سلول های بنیادی خونساز و غیر خونساز به شمار می آید که تا کنون 185 مورد پیوند مغز استخوان در بزرگسال و اطفال انجام داده است و در حال حاضر علاوه بر پیوند سلول های خونساز، توانایی کشت سلول های غیر خونساز (سلول درمانی) جهت بیماران غیر سرطانی را دارد و چندین مورد نیز انجام شده است و نیازمند همکاری سایر گروه ها ی پزشکی جهت گسترش درمان های سلول های بنیادی در بیماران غیر سرطانی می باشد.

مرکز پیوند مغز استخوان با 4 نیرو شروع به کارکردکه در حال حاضرحدود 55 نیروی فعال در زمینه پزشک، پرستار و... دارد و توانسته است که علاوه بر مردم استان خوزستان، به بیماران سایر استان ها از جمله سیستان بلوچستان، البرز، اصفهان، لرستان، بوشهر و حتی تهران نیز خدمات بدهد همچنین مرکز پیوند محل مناسبی برای آموزش رشته های مرتبط با نقص ایمنی وهماتولوژی از جمله بیماری های عفونی و ... می باشد که در حال حاضر در حال انجام است .

این پیشرفت در زمینه سلول های بنیادی در مرکز پیوند دانشگاه علوم پزشکی مرهوم همکاری مسئولین بیمارستان بقایی 2 و دانشگاه علوم پزشکی می باشد که به اهمیت آن واقف هستند.



طراحی و پیاده سازی: راد رایانه