صفحه اول    درباره وب دا    معرفی رئیس، معاونین و مدیران دانشگاه    تماس با ما  
یکشنبه، 7 خرداد 1396 - 21:03   
  سرخط اخبار:  
- اندازه متن: + -  کد خبر: 10400صفحه نخست » جزوه های آموزشیدوشنبه، 20 دی 1395 - 12:59
آنچه که باید درباره ایدز و ویروس اچ ای وی بدانیم

کلیاتی در خصوص عفونت اچ آی وی و ایدز

 

ییماری ایدز یک بیماری عفونی واگیردار است که عامل ایجاد آن، یک ویروس است که به آن HIV (اچ آی وی) می گویند. این نام از ابتدای حروف نام لاتین ویروس گرفته شده است که ترجمه فارسی آن “ویروس نقص سیستم ایمنی” می باشد. اصولا ویروس‏ها دارای این خــصوصیت هستند که در خارج از سلول زنده قادر به ادامه حیات نیستند. ویروس HIV نیز مانند سایر ویـــــروسها فقط درون یک سلول زنده قادر به ادامه حیات است. یکی از سلول‏هایی که ویروس HIV برای ادامه حیات به آن احتیاج دارد گلبولهای سفید در بدن انسان می باشد. این ویروس در خارج از بدن (خارج ازسلول‏های زنده) در زمان کوتاهی از بین می رود. این ویروس به راحتی توسط مواد ضدعفونی کننده (الکل، وایتکس و ….) و حرارت از بین می رود.

ویروس HIV چگونه وارد بدن می شود؟

هر عامل بیماریزایی، بر حسب اینکه به کدام قسمت بدن علاقه داشته باشد از یک یا چند راه مخصوص به خود وارد بدن می شود. از آنجا که HIV می‏ خواهد نهایتا “به سلول‏هایی مثل گلبولهای سفید بدن دسترسی پیدا کند، پس باید از راهی وارد بدن شود که بتواند به راحتی به مقصد خود برسد. بخاطر داشته باشید که گلبولهای سفید تنها محل زندگی این ویروس است، پس هر کجا که گلبول سفید وجود داشته باشد در صورتی که حاوی ویروس باشد می تواند باعث انتقال بیماری شود. نتیجه می‏ گیریم HIV از طریق خون و ترشحات آلوده در صورتی می تواند وارد بدن انسان شود به عبارت دیگر اچ آی وی در خون و مایعات جنسی افراد آلوده و در شیر زنان آلوده یافت می­‌شود. انتقال اچ آی وی زمانی رخ می­ دهد که مقدار کافی از این مایعات به گردش خون فرد دیگری وارد شود:

۱- خون و فرآورده های خونی

۲- تماسهای جنسی

۳- مادر به کودک

با توجه به راههای انتقال همه افراد جامعه می توانند در معرض خطر ابتلا به عفونت HIV باشند و این بیماری مخصوص هیچ گروه خاصی نیست اما با در نظر گرفتن راههای انتقال بیماری افراد ذیل بیش از سایرین در معرض خطر هستند:

۱- مصرف کنندگان تزریقی مواد مخدر

۲- افرادی که روابط جنسی محافظت نشده با افراد مختلف (هم جنس یا جنس مخالف) دارند

۳- دریافت کنندگان مکرر خون

۴- همسر یا شرکای جنسی افراد فوق ‏الذکر

۱- خون و فرآورده های خونی

هر گاه خون فردی آلوده به ویروس باشد در صورتی که با خون فرد دیگری تماس پیدا کند می تواند بیماری را انتقال دهد. این حالت ممکن است در زمان انتقال خون اتفاق بیفتد اما توجه به این نکته ضروری است که در حال حاضر در ایران تمام خونهای اهدائی از نظر احتمال آلودگی به HIV ارزیابی می شوند و در صورت آلوده بودن استفاده نمی شوند پس این خطر به حداقل  ممکن می رسد. اما به هر روش دیگری اگر خون آلوده به ویروس وارد خون فرد سالم شود می تواند آلودگی را منتقل کند که این حالت در زندگی روزمره و معمولی با رعایت اصول بهداشتی به ندرت اتفاق می افتد مثلا اگر فردی که آلوده به HIV است با یک سرنگ، تزریقی انجام دهد و با همان سرنگ و سوزن که آغشته به خون آن فرد است بلافاصله فرد دیگری تزریق کند به گونه ای که خونی که در سرسوزن یا سرنگ است وارد خون فرد دوم شود احتمال ابتلای وی بالا خواهد بود.

و به همین ترتیب هر جسم برنده و نوک تیزی که آغشته به خون آلوده به HIV است در صورتی که موجب ایجاد خراش یا بریدگی در بدن فرد سالم شود ممکن است سبب انتقال ویروس شود لذا اعمالی مانند خالکوبی، حجامت، سوراخ کردن گوش،‌ ختنه، اعمال جراحی و خدمات دندانپزشکی اگر با وسائل غیر استریل انجام شود می ‏تواند با خطر انتقال ویروس همراه باشد. بخاطر داشته باشید HIV در خارج از بدن با مواد ضدعفونی کننده مثل وایتکس و حرارت سریعا از بین می ‏رود. پس این اعمال اگر با وسایل استریل و تمیز انجام شود خطری ندارد. از آنجا که اغلب معتادین تزریقی رعایت اصول بهداشتی را نمی‏ کنند و از یک سرنگ و سوزن تعداد زیادی بصورت مشترک استفاده می ‏کنند لذا خطر انتشار ویروس در این گروه بسیار زیاد است یکی از شایعترین راههای انتشار در بعضی کشورها از جمله کشور ما اعتیاد تزریقی است.

۲- تماس جنسی

یکی دیگر از مایعات بدن که حاوی تعداد زیادی گلبول سفید است ترشحات جنسی است. پس ترشحات جنسی در فردی که HIV وارد بدنش شده است آلوده به این ویروس است و در صورتی که این ترشحات با مخاط تناسلی فرد سالم تماس پیدا کند، می تواند باعث انتقال ویروس شود. توجه کنید این خطر برای همه افراد وجود دارد مثلا اگر مردی اعتیاد تزریقی داشته باشد و از آن طریق آلوده به HIV شده باشد، همسر وی نیز هنگام تماس جنسی می‏ تواند به این ویروس آلوده شود. لازم به ذکر است وجود هر گونه التهاب و عفونت های دیگر در دستگاه تناسلی، خطر این انتقال را افزایش می دهند. در هر حال تماس جنسی در بسیاری از کشورهای دنیا از شایعترین راههای انتشار HIV است. بهترین راه پیشگیری از انتقال ویروس از این راه استفاده صحیح از کاندوم در تماسهای جنسی است.

۳- مادر به کودک

بیشترین احتمال انتقال از مادر آلوده به کودک وی، در اواخر زمان بارداری و خصوصا هنگام زایمان و هنگام شیردهی اتفاق می افتد. برای پیشگیری از انتقال از این طریق به زنان HIV مثبت توصیه می شود باردار نشوند. درصورت بروز حاملگی از ماه چهارم بارداری پیشگیری دارویی با سه داروی ضد رتروویروسی (‌زایدوودین، لامی وودین و نلفیناویر) انجام شده و زایمان نیز به صورت سزارین انجام خواهد شد. چون ویروس HIV ازطریق شیردهی نیز به نوزاد منتقل می شود، نوزادان مادران آلوده با شیر مصنوعی تغذیه خواهند شد. و بلافاصله پس از تولد تحت درمان پیشگیری با داروهای فوق قرار خواهد گرفت.

راه‏های عدم انتقال

** ویروس ایدز از طریق تماسهای عادی مثل کار کردن با یکدیگر، هم صحبت شدن، همسفر بودن، دست دادن، بوسیدن، روابط اجتماعی مثل سوار شدن در اتوبوس و تاکسی سرایت نمی کند.

** ویروس ایدز از طریق استفاده از حمام عمومی، استخر و توالت قابل انتقال نیست.

** ویروس ایدز از طریق لباس، پوشاک، پتو و رختخواب قابل انتقال نیست.

** عطسه، سرفه و نیش حشرات نمی تواند باعث انتقال آلودگی به شخص سالم شود.

** تماس پوست با ترشحات جنسی مردانه و زنانه، بزاق، ادرار، اشک، عرق، محتوای معده و غیره منجر به سرایت بیماری نمی شود.

با توجه

با توجه به اینکه در روابط معمول و روزمره، ویروس منتقل نمی شود، افرادی که آلوده به ویروس هستند و یا بیماری ایدز دارند در روابط معمول اجتماعی خطری برای سایرین نداشته و نیازی به جدا کردن آنها از دیگران نیست.

با توجه

پس از ورود ویروس HIV به بدن چه اتفاقی می افتد؟

همانطور که اشاره شد این ویروس به سلولهای خاصی مثل گلبولهای سفید بدن تمایل دارد و به آنها وارد شده و شروع به تکثیر می کند. به عبارت دیگر این ویروس وارد سلولی می شود که خود وظیفه از بین بردن آن را به عنوان یک موجود بیگانه برعهده داشته است، درست مانند دشمنی که در ارتش یک کشور رسوخ کرده و مانع اقدام سربازهای آن کشور در مقابل بیگانگان گردد.

این ویروس برخلاف اغلب عوامل بیماریزای عفونی به خودی خود موجب تخریب و یا صدمه به بافتهای بدن نمی گردد و پس از ورود به گلبولهای سفید تا مدتهای مدید (حتی ۱۰ سال) در بدن باقی می ماند و چون هیـــچ تخریبی صورت نمی دهد هیچ علامتی هم ایجاد نمی کند. این ویروس در سلولهایی مثل گلبول سفید جاگزین می شود، هرچند همانطور که گفته شد وجود این سلولها برای تکثیر و بقای خود استفاده می کند و به این ترتیب گلبول سفید آرام آرام توان و کارآئی خود را از دست داده و نابود می شود و اگر این بار یک میکروب دیگر وارد شود دیگر نمی تواند در مقابل آن اقدام کند.

به این ترتیب نه خود ویروس موجب ایجاد علامت می شود و نه عکس المعل بدن علامتی ایجاد خواهد کرد. بعد از مدتی ماده ای در خون ترشح می شود که آن هم هیچ علامتی ایجاد نمی کند و فقط نفع آن این است که در تشخیص آزمایشگاهی به ما کمک می کند. پس به این ترتیب می بینیم در مدت زمان خیلی طولانی ویروس در بدن وجود دارد اما فرد هیچ علامتی ندارد به این مرحله “مرحله بدون علامت” می گویند. در این مرحله، فرد بیمار نیست و مثل سایر افرادی که در جامعه هستند می تواند طبیعی زندگی کند، اما ویروس در بدن او وجود دارد و می تواند آن را از طریق خون و ترشحات جنسی به دیگران منتقل کند. در این دوره اصطلاحا می گویند “فرد آلوده به HIV و بدون علامت” است.

اما به تدریج و پس از گذشت سالها با کاهش کارآیی و تعداد گلبولهای سفید، در واقع بدن قدرت مقابله در برابر سایر بیماریهای عفونی را از دست می دهد. به این ترتیب که اگر عامل بیماریزای دیگری به بدن وارد گردد، گلبولهای سفید (سربازهای اسیر دست ویروس) نمی توانند به وظیفه محافظتی خود عمل کرده و بدن قادر به هیچ عکس العملی نیست و آن میکروب می تواند انسان را از پا در آورد. و در این مرحله بیماریهای عفونی و سرطانهای غیر عادی در بدن فرد فرصت رشد و بیماریزایی پیدا می کنند. وقتی کارآئی گلبولهای سفید کاملا از بین رفت تمام میکروبهایی که در حالت عادی بیماریهای ساده ایجاد می کردند و خیلی زود برطرف می شدند می توانند عفونتهای شدیدی ایجاد کند. که حتی منجر به مرگ فرد شود. به این مرحله که در اصل با علامت انواع بیماریهای عفونی دیگر حادث می شود “مرحله بیماری” می گویند و اصطلاحا فرد در این مرحله “مبتلا به ایدز” شده است.

چگونه می توان آلودگی به ویروس HIV را تشخیص داد؟

در مرحله بدون علامت هیچ نشانه ای از بیماری وجود ندارد لذا نه خود فرد و نه اطرافیان او نمی توانند بفهمند که فرد آلوده است. به عبارت دیگر ابتلا به عفونت HIV را به هیچ عنوان از روی ظاهر فرد نمی توان تشخیص داد. همانطور که قبلاً اشاره شد بعد از ورود ویروس، بدن به تدریج شروع به تولید ماده می کند (آنتی بادی) که به تدریج سطح آن در خون زیاد می شود. هرچند تولید این ماده هم علامتی ایجاد نمی کند اما از آنجا که با روشهای آزمایشگاهی می توان این ماده (آنتی بادی) را در خون تشخیص داد، به کمک آن می توان به آلودگی فرد پی برد. پس در دوره بدون علامت فرد هیچ علامت ظاهری ندارد اما تست آزمایشگاهی او مثبت است. همانطور که اشاره شد آن ماده (آنتی بادی) به تدریج شروع به ترشح می ‏کند، پس از زمانی که ویروس وارد بدن می شود تا زمانی که سطح آنتی بادی به حدی برسد که قابل اندازه گیری باشد یک مدت زمانی (بین ۲ هفته تا حتی ۱۶ ماه) وجود دارد که به آن “دوران پنجره” می گویند. پس در دوران پنجره علی رغم اینکه ویروس در بدن انسان وجود دارد اما  فرد نه علامتی دارد و نه تست آزمایشگاهی وی مثبت است.

آزمایش اچ آی وی در فردی که خود را در معرض خطر ابتلا به اچ آی وی می ­داند مهم است. انواع مختلفی از آزمایش اچ آی وی وجود دارد اما به طور معمول تست تشخیصی الایزا و آنتی بادی برای شناسایی آنتی بادی ها در خون افراد استفاده می ­شود. برای دست­یابی به یک نتیجه مطلوب، تست آنتی بادی اچ آی وی باید حداقل سه ماه بعد از آخرین تماس انجام گیرد. انتظار دریافت یک نتیجه ­ی تست مثبت (بدین معنی که فرد به اچ آی وی آلوده شده است) ممکن است هراس آور باشد اما فهمیدن این که شما اچ آی وی مثبت هستید، اولین گام برای گرفتن کمک و سالم ماندن است. آزمایش اچ آی وی همچنین برای جلوگیری از گسترش اچ آی وی بسیار مهم است به عنوان مثال بعضی از افراد که از وضعیت اچ آی وی خود آگاهند می توانند مراحلی را طی کنند تا مطمئن شوند که ویروس را به دیگران منتقل نمی­ کنند.

برای مراقبت و درمان فرد آلوده به HIV  یا مبتلا به ایدز چه باید کرد؟

* هنوز هیچ دارویی برای ریشه کن کردن کامل ویروس پیدا نشده است و وقتی که ویروس وارد گلبولهای سفید بدن یک فرد شود فعلا به هیچ طریقی نمی توان آنرا ریشه کن نمود.

* داروهایی وجود دارد که با آن می توان طول عمر مبتلایان را طولانی تر و کیفیت زندگی آنها را بهتر کرد. این داروها بسیار گران قیمت بوده و مصرف منظم آن از زمانی که بیمار وارد مرحله بیماری (ایدز) می شود توصیه می گردد.

افرادی که در مرحله بدون علامت هستند از دو جنبه مختلف نیازمند مراقبت و توجه هستند:

مراقبت های روحی روانی

این افراد مبتلا به یک بیماری مزمن هستند که مورد پذیرش جامعه نبوده و موجب شده که از جامعه طرد شوند و اغلب با وحشت از ننگ و بدنامی مواجه می باشند مسلما در این شرایط از نظر روحی روانی بسیار آسیب پذیر هستند. از طرف دیگر، اغلب این افراد چون تفاوت بین عفونت HIV و ایدز را نمی دانند به گمان آنکه با شروع آلودگی زندگی آنها به پایان رسیده است بشدت نا امید هستند. لذا انجام  مشاوره های اصولی برای کمک به فرد در پذیرش بیماریش و باور تفاوت بین ابتلا به عفونت HIV و بیماری امری ضروری است. در غیر اینصورت این فرد ممکن است به افسردگی دچار شده و یا حتی دست به خودکشی زده و یا در صدد انتقام جویی برآید.

مراقبت های پزشکی

از آنجا که سیستم دفاعی بدن فرد در حال تحلیل است، لذا امکان ابتلای وی به انواع بیماریهای عفونی دیگر بسیار زیاد است. بیماری سل، یکی از بیماریهایی است که هم فرد و هم اطرافیان وی را تهدید می کند. پس باید این افراد دائما تحت نظر بوده و مورد بررسی های لازم قرار گیرند و در صورت لزوم داروهای مورد نیاز برای پیشگیری و یا درمان سایر عفونتها را دریافت دارند. تغذیه مناسب، ورزش و روحیه خوب از سایر عوامل مؤثر در تاخیر ورود به مرحله بیماری و ایدز هستند.

عفونت HIV چه ویژگی های خاصی دارد که آنرا از سایر بیماریهای عفونی متفاوت ساخته است؟

این بیماری از راههایی منتقل می شود که با رفتارهای پنهان انسان ارتباط دارد (تماس جنسی، اعتیاد تزریقی و …). پس ایدز علاوه بر آنکه یک بیماری عفونی است، جزو بیماریهای رفتاری نیز دسته بندی می گردد و غالبا  چون بیماریهای رفتاری چند عاملی هستند کنترل آنان به سختی امکان پذیر است. این بیماری اغلب با خصوصی ترین رفتارهای انسانها  مرتبط است که افراد حاضر نیستند به راحتی از آنان صحبت نمایند. از طرف دیگر بیماری دارای دوره بدون علامت بسیار طولانی است (حدود ۱۰ سال) این نکته از دو نظر حائز اهمیت است:

* بیش از ۹۰% کسانی که به این ویروس مبتلا هستند، از آلودگی خود خبر ندارند.

* افراد آلوده طی سنوات متمادی می توانند بعنوان مخازن آلودگی عمل کنند چون هیچ علامتی ندارند و می توانند به راحتی دیگران را آلوده کنند.

اما از طرف دیگــر اگر ایــن افــراد (کــه غالبـا هم در سنین فعال اجتماعی، اقتصادی و … هستند) زمینه مناسبی جهت مشاوره و مراقبت را داشته باشند می‏توانند بی آنکه خطری برای جامعه محسوب گردند یک زندگی سالم و مفید داشته باشند، که این حق مسلم آنان است. تشخیص بیماری به راحتی میسر نیست و حتما نیازمند آزمایش خون است که آن هم در اوائل آلودگی ممکن است منفی گزارش شود (دوران پنجره). تاکنون واکسنی جهت پیشگیری شناخته نشده است. راههای ویژه انتقال بیماری و آموزشهای غیر اصولی که در این باره در سنوات قبل و مراحل ابتدایی شناخت بیماری در سطح جهان داده شده است موجب گشته این بیماری بعنوان ننگ اجتماعی در فرهنگ‏ ها شناخته شود و به همین دلیل افراد جرات نمی کنند برای اقدامات تشخیصی مراجعه نمایند. چون جامعه برخورد خوبی با بیماران نداشته، این افراد اغلب بیماری خود را پنهان کرده و برای اقدامات مراقبتی مراجعه نمی ‏کنند که این امر موجب شیوع سایر بیماریهای عفونی در بین آنان و سایر افراد جامعه هم خواهد شد. لذا ماهیت بیماری ایدز از یک بیماری عفونی به شکل یک معضل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و بهداشتی در آمده است تا جائی که از آن به عنوان بزرگترین چالش قرن نام برده می شود.

نکته : اگر چه این بیماری درمان قطعی ندارد اما امروزه با وجود داروهای مخصوص، کسانی که مبتلا به ایدز می شوند می توانند سالیان سال به زندگی طبیعی خود ادامه دهند.

 

درمان ایدز

داروهای ضد رتروویروسی میزان اچ آی وی در بدن را در سطح پایینی نگه می دارند به این صورت که سیستم ایمنی را به طور موثری قادر به ترمیم و فعالیت می­ سازند. این داروها بسیاری از افراد اچ آی وی مثبت را قادر به زندگی طولانی مدت و سالم می ­سازند. شروع درمان ضد رتروویروسی علیه عفونت اچ آی وی شامل دارو­هایی است که باید روزانه دریافت شوند تا افراد آلوده بهتر زندگی کنند. از آن جایی که خطر افزایش مقاومت دارویی وجود دارد پیوسته بودن درمان اچ آی وی مهم می­ باشد. عوارض جانبی دارو­های اچ آی وی می­ تواند این پیوستگی را دچار اشکال کند و گاهی اوقات بسیار شدید است. برای کاهش تاثیر این عوارض جانبی راه­هایی وجود دارد اما گاهی اوقات تغییر رژیم درمانی اچ آی وی هم لازم است. بیش از بیست داروی ضد رتروویروسی برای درمان عفونت اچ آی وی در ایالات متحده و اروپا به تایید رسیده است و همچنین بسیاری از دارو­های جدید اچ آی وی در حال حاضر تحت آزمایش قرار دارند. اگر چه درمان اچ آی وی در سال های اخیر به طور گسترده ای در دسترس قرار گرفته است اما دسترسی به درمان ضد رتروویروسی محدود می­ باشد.

با درمان ضد­رتروویروسی می توان اچ آی وی را سرکوب کرد، و مانع از پیشرفت آن به ایدز شد. حتی در بعضی موارد می ­توان با استفاده از داروی ضد رترویروسی سیستم ایمنی بدن را قوت بخشید.

درمان ضد­رتروویروسی قطعا عمر افراد مبتلا به ایدز را زیاد می ­کند. درمان ­های ترکیبی جدید بسیار موثر است و افراد مبتلا به اچ آی وی می­ توانند از این درمان­ ها استفاده کنند تا به ایدز مبتلا نشوند.

ایدز لزوما با مرگ همراه نیست. حتی افرادی هم که به ایدز مبتلا هستند می­ توانند از درمان ضد رتروویروسی بهره ببرند. درمان و پیشگیری در مقابل عفونت­ های فرصت طلب هم می ­تواند طول عمر افراد مبتلا به ایدز را افزایش دهد.

با این که داروی ضد ­رترویروسی می تواند از پیشرفت اچ آی وی جلوگیری کند اما هنوز هم بعضی ها به ایدز مبتلا می شوند. این موضوع چهار دلیل دارد:

در بسیاری از کشور­های فقیر این درمان برای همه در دسترس نیست. حتی در بعضی کشورهای ثروتمندتر هم همه نمی توانند از این درمان استفاده کنند زیرا بسیار گران است و خیلی ها تحت پوشش بیمه نیستند.

بعضی ها که اوایل کشف این بیماری به آن مبتلا شدند، یعنی قبل از این که درمان ترکیبی وجود داشته باشد، بعدها دچار مقاومت دارویی شدند و در پی آن از روش­های درمان آن ها محدودتر شد.

بعضی ها هیچ وقت آزمایش اچ آی وی ندادند و تنها زمانی فهمیدند مبتلا هستند که به سرطان های مربوط به ایدز نیز مبتلا شدند. خطر مرگ این افراد را بیشتر تهدید می­ کند زیرا آن ها در این مرحله به درمان پاسخ نمی ­دهند.

بعضی ها هم که تحت درمان هستند درمان را کامل ادامه نمی ­دهند و یا اثرات جانبی آن را نمی ­توانند تحمل کنند.

 

 





   
  

نظر شما:
نام:
پست الکترونیکی:
نظر
 
  کد امنیتی:
 
پربیننده ترین مطالب
  مهمترین عامل پیشرفت، اشتیاق یادگرفتن است؛ گفتگو با دکتر آرش فروزان استاد برتر دانشگاه
  دکتر ایدنی: طرح تحول نظام سلامت حامی ارزشمند بیماران دارای بیماریهای صعب العلاج در خوزستان
  گفتگو با دکتر فتح الله حاجتی عضو منتخب پنجمین دوره شورای اسلامی کلانشهر اهواز
  دکتر یوسفی: طرح تحول سلامت، برنامه جامعی است که دستاوردهای زیادی برای مردم داشت
  افتتاح سایت کامپیوتر در 2 خوابگاه دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی اهواز بمناسبت هفته خوابگاه ها
  دکتر رفیعی: ماموریت ویژه منطقه ٤ آمایشی به ریاست اهواز، سلامت باروری و بیولوژی تولید مثل، سرطان کودکان و آلاینده های محیطی
  دکتر بحرینی: از ابتدای امسال تاکنون 20 مورد مرگ مغزی در خوزستان شناسایی شد و فقط یک خانواده به اهداء، رضایت دادند!
  دکتر بخشایی کیا: جراحی پلاستیک، هنر تغییر شکل دادن بافت های بدن می باشد
  به مناسبت سوم خرداد؛ اعزام اکیپ پزشکی تخصصی و فوق تخصصی بسیج جامعه پزشکی خوزستان به خرمشهر
  تشریح اقدامات و فعالیت‌های دانشکده دندانپزشکی از زبان دکتر جهانگیر نژاد
 
 
 
::  صفحه اصلی ::  تماس با ما ::  پیوندها ::  نسخه موبایل ::  RSS ::  نسخه تلکس
تمامی حقوق این سایت متعلق به روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز میباشد
استفاده از مطالب سایت فقط با ذکر منبع مجاز می باشد
پشتیبانی توسط: خبرافزار
  خبر فوری: انتصاب سرپرست جدید مراکز بهداشتی درمانی شهرستان دهدز